CORPORATE GOVERNANCE

Co zrobić, gdy akcjonariusz mniejszościowy regularnie torpeduje działalność spółki, zaskarżając uchwały podjęte na walnym zgromadzeniu? Jak przeciwstawić się nieuczciwemu członkowi zarządu, któremu udaje się w imieniu spółki sprzedać samemu sobie część jej majątku po korzystnej cenie? Na te wszystkie pytania stara się odpowiedzieć corporate governance – stosunkowo młoda, dynamicznie się rozwijającą dziedziną wiedzy umiejscowioną na styku prawa i ekonomii.

Trudno nie tylko o precyzyjną definicję pojęcia „corporate governance”, ale i o adekwatne jego przetłumaczenie na język polski. W swym angielskim pierwowzorze stara się ono łączyć słowa: 'corporate' (odnoszące się do korporacji – w rozumieniu spółki kapitałowej) i 'govern', czyli rządzenie, władanie. Jego polskimi odpowiednikami są sformułowania takie jak: „nadzór korporacyjny”, „nadzór właścicielski” czy „ład korporacyjny” - to ostatnie, choć najmniej oddające istotę tego zjawiska, wydaje się być najbardziej rozpowszechnionym w praktyce, i to na tyle, że weszło już ono do języka prawnego i normatywnego. 

Corporate governance powstało jako odpowiedź na narastające kryzysy związane ze współdziałaniem w ramach jednej organizacji różnych grup o często sprzecznych interesach – innymi motywacjami kierują się przecież członkowie zarządu spółki, innymi akcjonariusze, a jeszcze innymi – jej wierzyciele. W najbardziej ogólnym ujeciu można próbować definiować je jako zasady kooperacji pomiędzy poszczególnymi grupami podmiotów zainteresowanych działalnością spółki, organizacją ich wzajemnej sieci relacji, w bardziej wąskim zaś – jako sposoby prawidłowego wykonywania przez właścicieli spółki (akcjonariuszy) nadzoru nad zarządzeniem ją przez organy menadżerskie. Stara się ono prezentować różnorakie mechanizmy prawne i ekonomiczne związane z funkcjonowaniem spółki na rynku. Ich nadrzędnym celem jest optymalizacja jej efektywności ekonomicznej w drodze łagodzenia potencjalnych konfliktów pomiędzy interesariuszami. 

Dla sprawnego, realnego funkcjonowania standardów corporate governance niezbędny jest efektywny zbiór mechanizmów prawnych. W polskim systemie prawnym pewne rozwiązania związane z nadzorem właścicielskim, normujące funkcjonowanie spółek publicznych (czyli spółek akcyjnych, których akcje są przedmiotem publicznego obrotu) znajdują się w ustawach regulujących spółki handlowe i rynek kapitałowy. Niektóre z nich są transpozycją rozwiązań przyjętych w unijnych aktach prawnych (np. dyrektywie bilansowej 2013/34/UE z 26 czerwca 2013 r.). 

Dodatkowo, obok zapisów bezwzględnie obowiązującego prawa, do systemu regulacji corporate governance włączono także, podobnie jak na całym świecie, reguły prawa miękkiego, obejmującego zbiory dobrych praktyk gospodarczych oraz rekomendacje udzielane przez instytucje rynku kapitałowego. Ich stosowanie opiera się na zasadzie dobrowolności, często wspartej zasadą „comply or explain” (oznacza ona, że podmiot, który nie chce się stosować do danej reguły, powinien wytłumaczyć, dlaczego tego nie robi). Przyjmuje się, że mimo braku formalnego związania przez spółki postanowieniami kodeksów dobrych praktyk, będą się one do nich stosować w celu budowania swojego prestiżu i reputacji na rynku, które to mogą z kolei zaowocować uwiarygodnieniem ich w oczach inwestorów. Za wzorcowy zbiór wytycznych w zakresie dobrych praktyk uznaje się „Zasady nadzoru korporacyjnego” przyjęte przez OECD w 2004 r. w drodze konsultacji ekspertów od corporate governance z różnych krajów zreszonych w Organizacji. 

Historia ruchu dobrych praktyk w Polsce sięga 2001 roku, kiedy to rozpoczął działalność powstały na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Komitet Dobrych Praktyk. Opracował on pierwszy polski zestaw dobrych praktyk koporacyjnych. Nowe kodeksy uchwalano kilkukrotnie, w ślad za zmieniającą się rzeczywistością gospodarczą i rozwojem samego nurtu corporate governance. 13 października 2015 r. Rada Giełdy podjęła na podstawie Regulaminu Giełdy uchwałę w sprawie przyjęcia nowego zbioru zasad ładu korporacyjnego, stanowiącego wykonanie Zalecenia Komisji Europejskiej nr 2014/208/UE. „Dobre Praktyki Spółek Notowanych na GPW 2016” obowiązują od 1 stycznia tego roku. Równocześnie w obrębie polskiego rynku kapitałowego funkcjonują także inne zbiory dobrych praktyk – przykładowo: „Kodeks dobrych praktyk inwestorów instytucjonalnych”, przyjęty w 2006 roku przez dwie izby gospodarcze zrzeszające fundusze kapitałowe. 

 Mateusz Mazur